Yayınlar


12 Soruda Yargılamanın Yenilenmesi Müessesi

Stj. Av. Betül Kocaman

Feyzioğlu Avukatlık Bürosu Stajyer Avukatı

1- Yargılamanın yenilenmesi nedir?

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 311. maddesi ila 323. maddeleri arasında yargılamanın yenilenmesi müessesesi düzenlenmiştir.

Hüküm kesinleştikten sonra, hatta hükmün infazı tamamlandıktan sonra dahi mahkemelerin verdiği kararların hatalı olduğunun anlaşılması mümkündür. Yargılamanın yenilenmesi yoluyla, mahkemeler tarafından verilen kesinleşmiş hatalı kararların düzeltilmesi amaçlanmaktadır.

2- Yargılamanın yenilenmesi yoluna kimler başvurabilir?

Kanun yollarına başvurma hakkındaki genel hükümler, yargılamanın yenilenmesi istemi hakkında da uygulanır. Buna göre olağan kanun yolu davası açabilenler yargılamanın yenilenmesi davası da açabilecektir.

Hükmün infaz edilmiş olması veya hükümlünün ölümü, yargılamanın yenilenmesi istemine engel olmaz. Ölenin eşi, üstsoyu, altsoyu, kardeşleri yargılamanın yenilenmesi isteminde bulunabilirler. İkinci fıkrada sayılan kişilerin yokluğu hâlinde, Adalet Bakanı da yargılamanın yenilenmesi isteminde bulunabilir.

3-Yargılamanın yenilenmesi süreye tabi midir?

Yargılamanın yenilenmesi yoluna başvuru için süre şartı bulunmamaktadır. Yeni bir olayın gelişmesi veya yeni bir delilin ortaya çıkması halinde yargılamanın yenilenmesi yoluna gidilebilecektir.

Yargılamanın yenilenmesinin olağanüstü kanun yolu olması bu kanun yoluna başvurunun zamanaşımına veya hak düşürücü süreye tabi olmadığı anlamına da gelmektedir.

Bu yola başvuruda süre gözetilmediğine ilişkin kuralın bir istisnası mevcuttur. Ceza hükmünün, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin veya eki protokollerin ihlâli suretiyle verildiğinin ve hükmün bu aykırılığa dayandığının, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmiş olması halinde yargılamanın yenilenmesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde istenebilir.

4- Yargılamanın yenilenmesi yoluna nasıl başvurulur?

Yargılamanın yenilenmesi kanun yoluna başvurabilmek için hükmün yargı halini almış olması gereklidir. [1]Yargılamanın yenilenmesi yoluna başvurmak için talep gereklidir. Bu demek oluyor ki mahkeme re’sen yargılamanın yenilenmesi yoluna gitme imkânına sahip değildir.

Yargılamanın yenilenmesi istemi, yenileme sebep veya sebeplerini ve bunların yasal nedenlerinin dayandığı delilleri de içermelidir.

5- Yargılamanın yenilenmesi başvurusunda “yeni delil” nasıl değerlendirilmektedir?

“Yeni delil” veya “yeni olay” şartlarından bahsedilirken yenilikten kasıt Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 11.03.2014 tarihli, 2012/3-909 E. ve 2014/121 K. sayılı kararında şu şekilde açıklanmıştır:

“…Delil ve olayların, yargılamanın yenilenmesi nedeni olarak kabul edilebilmesi için ‘yeni’ olması gerekmektedir. Hükmü veren mahkemeye bildirilmemesi sebebiyle, hükümde dikkate alınmamış olan her olay ve delil hükümlü tarafından bilinip bilinmemesi önemli olmaksızın ‘yeni’ olarak nitelendirilmektedir. Olay ya da delilin yeniliği, olayın kesin hükümden sonra meydana gelmiş olmasıyla değil kesinleşmiş olan hükmün verilmesi sırasında değerlendirilip değerlendirilmediği ile bağlantılıdır. Kesin hükümden önce meydana gelen ancak mahkemenin bilgisine sunulmayan ya da mahkeme tarafından değerlendirilmeyen deliller ve olaylar da ‘yeni’ sayılmalıdır. Bu doğrultuda hükmü veren mahkemeye bildirilmediğinden yargılama yapılırken değerlendirilemeyen her türlü olgu ve delil de ‘yeni’ sayılmaktadır. Daha önceden mahkemeye bildirilen ancak mahkeme tarafından değerlendirilerek inandırıcı bulunmadığı için dikkate alınmayan delil ve olgular ‘yeni’ değildir. Buradaki yenilikten anlaşılması gereken taraf bakımından değil, mahkeme bakımından olay ya da delilin yeni olmasıdır.

6- Hükümlü lehine yargılamanın yenilenmesi nedenleri nelerdir?

Yargılamanın yenilenmesi için kanunda sayılan sınırlı sayıdaki nedenlere dayanılabilir. Kanunda tek tek sayılan yargılamanın yenilenmesi nedenleri kıyas veya genişletici yorumla arttırılamaz. CMK md.311’de lehe yargılamanın yenilenmesi nedenleri, CMK md.314’te ise aleyhe yargılamanın nedenleri ayrı ayrı düzenlenmiştir.

7- Hükümlü lehine yargılamanın yenilenmesi nedenleri nelerdir?

Kesinleşen bir hükümle sonuçlanmış bir dava, aşağıda yazılı hâllerde hükümlü lehine olarak yargılamanın yenilenmesi yoluyla tekrar görülür:

a) Duruşmada kullanılan ve hükmü etkileyen bir belgenin sahteliğinin anlaşılması;

b) Yemin verilerek dinlenmiş olan bir tanık veya bilirkişinin hükmü etkileyecek biçimde hükümlü aleyhine kasıt veya ihmal ile gerçek dışı tanıklıkta bulunduğu veya oy verdiği anlaşılması;

c) Hükme katılmış olan hâkimlerden birinin, hükümlünün neden olduğu kusur dışında, aleyhine ceza kovuşturmasını veya bir ceza ile mahkûmiyetini gerektirecek biçimde görevlerini yapmada kusurlu davranışta bulunması;

d) Ceza hükmü hukuk mahkemesinin bir hükmüne dayandırılmış olup da bu hükmün kesinleşmiş diğer bir hüküm ile ortadan kaldırılmış olması;

e) Yeni olaylar veya yeni deliller ortaya konulup da bunların yalnız başına veya önceden sunulan delillerle birlikte göz önüne alındıklarında, sanığın beraatini veya daha hafif bir cezayı içeren kanun hükmünün uygulanması ile mahkûm edilmesini gerektirecek nitelikte olması.

 8- Sanık veya Hükümlü aleyhine yargılamanın yenilenmesi nedenleri nelerdir?

Kesinleşen bir hükümle sonuçlanmış olan bir dava aşağıda yazılı hâllerde sanık veya hükümlünün aleyhine olarak yargılamanın yenilenmesi yolu ile tekrar görülür:

a) Duruşmada sanığın veya hükümlünün lehine ileri sürülen ve hükme etkili olan bir belgenin sahteliğinin anlaşılması;

b) Hükme katılmış olan hâkimlerden birinin, aleyhine ceza kovuşturmasını veya bir ceza ile mahkûmiyetini gerektirecek nitelikte olarak görevlerini yapmada sanık veya hükümlü lehine kusurlu davranışta bulunulması;

c) Sanık beraat ettikten sonra suçla ilgili olarak hâkim önünde güvenilebilir nitelikte ikrarda bulunmuş olması.

9- Yargılamanın yenilenmesi talebi nereye yapılmalıdır?

Yargılamanın yenilenmesi istemi, hükmü veren mahkemeye sunulur. Bu mahkeme, istemin kabule değer olup olmadığına karar verir.

Yargılamanın yenilenmesi isteminin kabule değer olup olmadığına dair olan karar, duruşma yapılmaksızın verilir.

10- Yargılamanın yenilenmesi talebi ne gibi incelenme usullerine tabiidir?

Yargılamanın yenilenmesi istemi, kanunda belirlenen şekilde yapılmamış veya yargılamanın yenilenmesini gerektirecek yasal hiçbir neden gösterilmemiş veya bunu doğrulayacak deliller açıklanmamış ise, bu istem kabule değer görülmeyerek reddedilir. Aksi hâlde yargılamanın yenilenmesi istemi, bir diyeceği varsa yedi gün içinde bildirmek üzere Cumhuriyet savcısı ve ilgili tarafa tebliğ olunur. CMK md. 319/3 gereğince verilen kararlara itiraz edilebilir.

11- Yargılamanın yenilenmesi talebi infazı erteler mi?

Yargılamanın yenilenmesi davasının açılması, hatalı olduğu iddia edilen hükmün infazını ertelemez. Ancak mahkemenin infazın geri bırakılmasına ya da durdurulmasına karar vermesi mümkündür. Bu konuda mahkemenin takdir yetkisi mevcuttur. Mahkeme infazın geri bırakılması veya durdurulması kararını derhal verilebileceği gibi, yenileme muhakemesinin evrelerinde de verebilir.

12- Birden fazla yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunulabilir mi?

Yargılamanın yenilenmesi talebinin reddedilmesi halinde yeni bir delil veya olayın oluşması halinde bu yola yeniden başvurulabilecektir. Ret kararına karşı da itiraz yolu açıktır.

 

[1] Nurullah Kunter/Feridun Yenisey/Ayşe Nuhoğlu, Muhakeme Hukuku Dalı Olarak Ceza Muhakemesi, 18. Bası, İstanbul, 2010, s.1793.