KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİ: COVID-19 PANDEMİSİ SEBEBİYLE UYGULANMASI GÜNDEMDE OLAN HUKUKİ DÜZENLEMELERDEN BİRİ OLARAK

KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİ: COVID-19 PANDEMİSİ SEBEBİYLE UYGULANMASI GÜNDEMDE OLAN HUKUKİ DÜZENLEMELERDEN BİRİ OLARAK

Covid-19 salgınının Türkiye’deki yayılımının artarak devam etmesi sebebiyle virüsün iş hayatı ve ekonomi üzerindeki etkileri de son derece şiddetli oldu. Bu etkileri azaltmak, işveren ile işçinin içinde bulunduğu zor durumda tarafları desteklemek amacıyla devlet tarafından çözümler üretiliyor. Bu çözümlerden biri de “Kısa Çalışma Ödeneği”. “Kısa Çalışma Ödeneği”ni iş kanunlarına tabi çalışan da olsak, işveren de olsak ilerleyen günlerde sık sık duyacağımızdan, tartışacağımızdan şüphe yok.

Kısa Çalışma Ödeneği, her ne kadar güncel ekonomik krizin etkilerini silecek nitelikte kapsamlı ve sürdürülebilir bir çözüm önerisi olmasa da gelirleri önemli ölçüde düşen ve mevcut istihdam sayılarını devam ettirmesi güçleşecek işverenler açısından geçici olarak kullanılması faydalı bir imkan olarak karşımıza çıkmaktadır.

Öyleyse lafı fazla uzatmadan konuya girelim ve kısa çalışma ödeneği ile ilgili incelikli ve dikkat edilmesi gereken noktalara bakalım.

1. Kısa çalışma kavramı nedir?

Kısa çalışma temel olarak:

dışsal etkilerden kaynaklanan dönemsel durumlar, deprem, yangın, su baskını, heyelan, salgın hastalık, seferberlik gibi zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak en az üçte bir oranında azaltılması veya süreklilik koşulu aranmaksızın işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen en az dört hafta süreyle durdurulması hallerinde, işyerinde üç ayı aşmamak üzere sigortalılara çalışamadıkları dönem için gelir desteği sağlayan bir uygulamadır.

Kısa çalışma kapsamında çalışanlara İŞKUR tarafından:

Kısa çalışma ödeneği ödenecektir.

Genel Sağlık Sigortası primleri ödenecektir.

2. Kısa çalışma mevzuatı kapsamında zorlayıcı sebepler nelerdir?

“İşverenin kendi sevk ve idaresinden kaynaklanmayan, önceden kestirilemeyen, bunun sonucu olarak bertaraf edilmesine olanak bulunmayan, dışsal etkilerden ileri gelen, geçici olarak çalışma süresinin azaltılması veya faaliyetin tamamen veya kısmen durdurulması ile sonuçlanan deprem, yangın, su baskını, salgın hastalık, seferberlik ve benzeri nedenler”  zorlayıcı sebep olarak tanımlanmıştır.

Çıkarımlar: – Salgınlar zorlayıcı sebepler arasında sayılmaktadır. – İŞKUR resmi internet sitesi üzerinden yaptığı açıklamada: “Çin Halk Cumhuriyeti’nin Vuhan kentinde ortaya çıkan ve birçok ülkede tesirini gösteren yeni tip Koronavirüsün (Covid-19) olası etkileri dikkate alınarak “dışsal etkilerden kaynaklanan dönemsel durumlardan ileri gelen zorlayıcı sebep kapsamında kısa çalışma uygulaması başlatılmıştır.” ifadelerine yer vermiştir. – Dünya Sağlık Örgütü tarafından pandemi olarak ilan edilen COVID-19 salgını bu kapsamda hiç şüphesiz ki zorlayıcı sebeptir. – Bununla birlikte salgının varlığı tek başına yeterli değildir. Salgının işyerindeki haftalık çalışma süresini geçici olarak en az üçte bir oranında azaltması veya süreklilik koşulu aranmaksızın işyerindeki faaliyetlerin an az 4 hafta süre ile tamamen veya kısmen durdurulmuş olması gerekmektedir.

3. Kimler kısa çalışma ödeneğinden faydalanabilir? Sektörel kısıtlamalar var mıdır?

Mevzuatta hiçbir sektör kapsam dışı bırakılmamıştır. Genelge ile çalışmaları durdurulan kafeler, konser salonları, tiyatrolar, spor salonları kısa çalışma ödeneğinden evleviyetle yararlanabileceklerdir. Ancak bunun haricinde faaliyetleri mevzuat düzenlemeleri ile durdurulmamış işverenler de işlerinde azalma meydana geldiğini ispatlayarak ödenekten yararlanabileceklerdir.

4. Kısa çalışma ödeneğinden yararlanacak personel için sayı kısıtlaması var mıdır?

Hayır, kısa çalışma ödeneğinden yararlanacak çalışan sayısına ilişkin alt ve üst limit belirlenmemiştir. İşveren 1 çalışanı için de kısa çalışma ödeneğine başvurabilir, varsa 1000 çalışanı için de başvuru yapabilir.

5. Kısa çalışma ödeneğinden bir çalışanın yararlanması için, çalışanın rızasına ihtiyaç var mıdır?

Hayır, kısa çalışma ödeneğinden yararlanma imkânı işverene zorlayıcı sebep olarak kabul edilen COVID-19 nedeniyle tanınmıştır. İstisnai bir düzenleme olması ve zorlayıcı sebebe dayanması sebebiyle çalışanın rızası  aranmamaktadır.

6. Çalışanın Kısa Çalışma Ödeneğinden Yararlanabilme Şartları Nelerdir?

Kısa çalışmanın başladığı tarih itibariyle çalışanın çalışma süreleri ve işsizlik sigortası primi ödeme gün sayısı bakımından işsizlik ödeneğine hak kazanmış olması gerekmektedir.

Bir başka deyişle: Kısa çalışmanın başladığı tarihten önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olanlardan son üç yıl içinde en az 600 gün süreyle işsizlik sigortası primi ödemiş olanlar kısa çalışma ödeneğinden yararlanabileceklerdir.

Bu koşulları sağlayan çalışanların bilgilerinin İŞKUR’a iletilmesi gerekmektedir.

7. Kısa çalışma ödeneğinden yararlanmak için işverenin hangi bilgi ve belgeleri sunması gerekmektedir?

İşveren, COVID-19 sebebine dayanarak, Kısa Çalışma Talep Formu ve Kısa Çalışma Uygulanacak İşçi Listesini tanzim etmeli ve başvuru belgelerini İŞKUR’un internet sitesi üzerinden belirlenen e-posta adreslerine göndermelidir.

Yukarıda sayılanlara ek olarak aşağıdaki belgelerin de başvuru belgeleri ile birlikte gönderilmesi süreci hızlandıracaktır. Aksi takdirde belgeler ayrıca talep edilecek ve bu da süreci yavaşlatacaktır.

  • İşverenin kısa çalışma talebine ilişkin gerekçeli ve yazılı beyanı,
  • Ücret Bordroları,
  • İşçi ücretlerinin ve bununla ilgili sigorta primi ve vergi kesintilerinin ödendiğini gösteren kayıtlar,
  • Kısa çalışma talep edilen döneme ait çalışma sürelerini gösteren ve işçi imzalarını içeren belgeler (puantaj kayıtları, işçi takibinin yapıldığı elektronik dökümler vb.),
  • Cari yıl ve bir önceki yıla ait; geçici gelir beyannameleri ile tasdikli mali tabloların kayıtları, üretimde meydana gelen artış ve azalış miktarlarını gösteren belgeler veya aynı döneme ait söz konusu bilgileri içerir nitelikte düzenlenmiş tasdikli bir mali analiz raporu,
  • Alınan ve iptal edilen siparişlere ve sözleşmelere ilişkin belgeler,
  • Varsa faaliyetin kısmen ya da tamamen durduğuna ilişkin belgeler,
  • Varsa işyerindeki toplu iş sözleşmesi tarafı sendika ile kısa çalışma uygulanmasına ilişkin düzenlenmiş protokol,
  • Varsa yangın, deprem, sel, su baskını, salgın hastalıklar gibi mücbir sebeplerin varlığını gösteren belgeler,
  • Varsa konuya ilişkin diğer belgeler.

Yukarıdaki belgeler işin niteliği ve/veya ilgili sektör bazında farklılık gösterebilir. Dolayısıyla her başvurucu kendisine en uygun başvuru belgelerine işin niteliğine göre karar vermelidir. Bir başka deyişle, yukarıda sayılan tüm belgelerin sunulmasının şart olduğu düşünülmemelidir. Önemli olan, işverenin salgın sebebiyle işlerinin durduğunu veya önemli ölçüde azaldığını ispatlamasıdır.

8. Kısa Çalışma Uygulanacak İşçi Listesi’nde Çalışanların hangi bilgilerinin İŞKUR’a iletilmesi gerekmektedir?

Yapılacak inceleme sonucu kısa çalışmaya katılacaklar listesinde işçinin aşağıdaki bilgilerinin bulunması gerekmektedir:

  • Ad-soyad
  • TC kimlik no
  • Cinsiyet
  • E-posta
  • Adres
  • Telefon
  • Haftalık yapılacak kısmi çalışma saati
  • Haftalık olağan çalışma saati
  • Kısa çalışma ödeneğinin başlangıç ve sonlanma tarihi

9. Çalışanlar kendi adına kısa çalışma başvurusunda bulunabilir mi?

Hayır, kısa çalışma başvuruları işveren tarafından çalışan adına yapılır. Çalışanların kendileri adına bu başvuruyu yapmaları mümkün değildir.

10. Başvuru değerlendirmesi nasıl yapılacaktır?

İşverenin kısa çalışma talebi, öncelikle Türkiye İş Kurumu tarafından sebep ve şekil yönünden değerlendirilecektir. Başvuruların işyerine gidilmeden de belge üzerinden hızlı bir şekilde sonuçlandırılabilmesi için koronavirüsten olumsuz etkilenildiğine dayanak teşkil eden belgelerin başvuruya eklenmesi önemlidir.

İŞKUR ihtiyaç olması halinde işverenle veya temsilcisi ile irtibata geçilerek ilave belgeler talep edilebilecektir.

Başvuruların olabildiğince dosya üzerinden yapılacağı öngörülmektedir. Müfettişlerin olay yerinde inceleme yapmaları, başvurucu sayısının çok yüksek olacağı göz önünde bulundurulduğunda, olası görülmemektedir.

11. Kısa çalışma ödeneğinden yararlanan çalışanların SGK bildirimleri nasıl yapılmalıdır?

Kısa çalışma ödeneğinden yararlanan çalışanların SGK bildirimlerinde dikkat edilmesi gereken hususlar vardır. Kısa çalışma yapılan süreler için, kısa çalışmaya tabi tutulan işçiler adına SGK Aylık Prim ve Hizmet Belgesi/Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi ile eksik gün gerekçesi “18-Kısa Çalışma Ödeneği” kodu ile bildirilir. 18 kodu haricinde yapılan bildirimler hatalı kabul edilir.

Çalışanın çalıştığı süre bakımından: Çalışanların fiilen çalıştıkları süreler için sigortalılık bildirimlerine devam edilir.

Çalışanın çalışmadığı süre bakımından: Kısa çalışma kapsamındaki fiilen çalışılmayan süreler için ise yalnızca genel sağlık sigortası primleri işsizlik sigortası fonundan karşılanır.

İşyerinde zorlayıcı sebeplerle (salgın hastalık vb.) kısa çalışma yapılması halinde, ödemeler 4857 sayılı Kanunun 24. maddesinin (III) numaralı bendinde ve 40 ıncı maddesinde öngörülen bir haftalık süreden sonra başlayacaktır. Bu bir haftalık süre içerisinde ise ücret ve prim yükümlülükleri işverene aittir.

Kısa çalışma yapan işçinin çalışılmayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günlerine ilişkin ücret ve kısa çalışma ödeneği miktarı ise kısa çalışma yapılan süreyle orantılı olarak işveren ve Kurum tarafından ödenir.

12. Kısa Çalışmanın Süresi Ne Kadardır?

Kısa çalışma ödeneğinin süresi 3 ayı aşamaz.  Kısa çalışma ödeneğinin süresini altı aya kadar uzatmaya ve işsizlik ödeneğinden mahsup edilip edilmeyeceğini belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. Henüz uzatma yapılmamıştır. İlerleyen zamanlarda uzatılması gündeme gelebilecektir.

Ancak işverenin kısa çalışma ödeneğinden yararlanmasına imkan tanıyan koşullar belirtilen süreler dolmadan ortadan kalkmış olabilir. Bu halde işveren, ilan ettiği süreden önce normal faaliyetine başlamaya karar verirse, bunu, İŞKUR’a bildirmelidir. Geç bildirimlere ilişkin oluşan yersiz ödemeler işverenden faizi ile birlikte geri alınır.

13. Kısa çalışma ödeneği işverene mi çalışana mı ödenir?

Kısa çalışma ödeneği işverene ödenmez, çalışmadığı süreler için, doğrudan işçinin kendisine ödenir. Ödemeler PTT Bank aracılığı ile yapılır.

14. Kısa çalışma ödeneği çalışana ne zaman ödenir?

Kısa çalışma ödeneği çalışana aylık olarak her ayın beşinde ödenir. Ödeme tarihini öne çekmeye Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanı yetkilidir.

15. Kısa çalışma ödeneği alan çalışan ileride işten ayrılması halinde işsizlik ödeneğinden de yararlanabilir mi?

Kısa çalışma ödemeleri, hak edilen işsizlik ödeneğinden mahsup edilmektedir.

16. Kısa Çalışma Ödeneği Miktarı Ne Kadardır?

Günlük kısa çalışma ödeneği; sigortalının son oniki aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının % 60’ıdır.

Bu şekilde hesaplanan kısa çalışma ödeneği miktarı, aylık asgari ücretin brüt tutarının % 150’sini geçemez.

Aşağıda kısa çalışma ödeneği tutarına ilişkin örnek hesaplama:

(2020 yılında brüt asgari ücret 2.943,00 TL’dir.)

  Ortalama Aylık Kazanç Kısa Çalışma Ödeneği Damga Vergisi Ödenecek Kısa Çalışma Ödeneği
Son 12 ayda asgari ücretle çalışan 2.943,00 1.765,80 13,40 1.752,40
Son 12 ayda 5.000 TL ile çalışan 5.000,00 3.000,00 22,77 2.977,24
Son 12 ayda 12.000 TL ile çalışan 12.000,00 4.414,50 (*) 33,51 4.380,99

(*) Hesaplanan kısa çalışma ödeneği miktarı, aylık asgari ücretin brüt tutarının %150’sini geçemeyecektir.

Av. Begüm Feyzioğlu

By

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir